Thee in Nepal: Tussen Everest en Darjeeling

"Door in te zetten op vakmanschap, transparantie en kleinschalige productie kan Nepal een plek veroveren in het segment van specialty tea. Voor consumenten die willen weten waar hun thee vandaan komt en wie het gemaakt heeft, biedt Nepal precies dat verhaal."

In het oosten van Nepal, waar de Himalaya het landschap domineert, liggen theetuinen verspreid over steile hellingen en groene valleien. Hier vinden de theeplanten op grote hoogte (tussen 1000 en 2000 meter) ideale omstandigheden: koele nachten, regelmatige regen en vruchtbare grond. Al sinds de tweede helft van de negentiende eeuw wordt in Nepal thee geproduceerd, maar pas tijdens de laatste decennia begint de sector een eigen gezicht te tonen.

Een geschenk uit China

Het verhaal begint rond 1863, toen de Chinese Keizer theezaden schonk aan Jung Bahadur Rana, de toenmalige premier van Nepal. Colonel Gajaraj Singh Thapa, schoonzoon van Rana, zag tijdens een reis naar Darjeeling hoe thee welvaart bracht aan hele gemeenschappen. Terug in Nepal plantte hij de eerste theestruiken in Ilam, een district dat aan Darjeeling grenst. Zo ontstonden de Ilam en Soktim Tea Estates, elk ongeveer 52 hectare groot.

De timing was vergelijkbaar met Darjeeling—beide regio's begonnen rond dezelfde periode. Maar waar Darjeeling snel uitgroeide tot een wereldberoemde theeregio, bleef Nepal meer dan honderd jaar achter. Politieke onrust en economische beperkingen hielden de sector in een wurggreep. Pas na de democratische beweging van 1950 kwam er ruimte voor ontwikkeling.

Theezones

In 1966 richtte de regering de Nepal Tea Development Corporation op om de sector te ondersteunen. De eerste verwerkingsfabriek kwam er in 1978, in Ilam. Vijf districten werden officieel aangewezen als theezones: Jhapa, Ilam, Panchthar, Dhankuta en Terhathum. Ze liggen bijna allemaal in het oostelijke deel van Nepal.

Toch bleef de productie relatief klein. Nepal produceert vandaag ongeveer 0,4% van de wereldwijde theeproductie: een fractie vergeleken met buren India en China.

Ilam: buurman van Darjeeling

Ilam is het bekendste district. Het grenst aan Darjeeling en produceert ongeveer 85% van Nepal's orthodoxe thee. De hoogte varieert tussen 1000 en 2000 meter, het klimaat lijkt sterk op dat van Darjeeling: mistig, koel en vochtig. De bodems zijn rijk en de theeplanten relatief jong, waardoor ze krachtige, aromatische blaadjes voortbrengen.

Panchthar, Dhankuta en Terhathum zijn kleinere, bergachtige districten waar orthodoxe thee groeit op steile hellingen. Recentelijk zijn ook Sindhupalchok, Kaski en andere gebieden begonnen met theeteelt, vaak op grote hoogtes en met aandacht voor biologische productiemethoden.

Bulkvolume uit Jhapa

Jhapa is een lagergelegen gebied, in de vlakten van de Terai-regio. Hier wordt vooral CTC-thee geproduceerd voor de grootschalige markt. Jhapa levert ongeveer 75 tot 80% van Nepal's totale theeproductie, maar richt zich dus vooral op volume in plaats van op ambacht.

Het contrast tussen de hooggelegen orthodoxe theetuinen en de laaggelegen CTC-productie zorgt voor een tweedeling in de sector. De één zoekt kwaliteit en herkomst, de ander efficiëntie en schaal.

Vier flushes per jaar

Nepal kent vier plukperiodes, of flushes, die elk hun eigen karakter en kenmerken hebben. De eerste flush begint eind maart en loopt tot eind april. De blaadjes zijn jong en broos, de infusie lichtgeel tot groen, de smaak delicaat en bloemig. Dit is de meest gewilde en duurste thee, omdat de productie klein is en de vraag groot.

De tweede flush duurt van half mei tot eind juli. De blaadjes krijgen meer kracht en ontwikkelen de volle smaak die de Nepalese thee kenmerkt: fruitig, licht moutig, met tonen van muscatel als de omstandigheden goed zijn. De derde flush valt in het moessonseizoen en levert krachtige, robuuste thee. De vierde flush, in de herfst, geeft zachtere, mildere smaken.

Twee verwerkingsmethoden

Ongeveer 85% van Nepal's thee wordt verwerkt volgens de CTC-methode: machines verkleinen de blaadjes tot kleinere deeltjes, voor gebruik in blends en theezakjes. Deze thee is vooral bestemd voor de binnenlandse markt en India.

De resterende 15% is orthodoxe thee, waarbij de blaadjes met de hand worden geplukt en gerold. Dit vraagt meer tijd, vakmanschap en aandacht, maar levert een verfijnder en complexer smaakprofiel op. Orthodoxe thee uit Nepal wordt vaak vergeleken met Darjeeling: bloemig, fris, met subtiele fruitige tonen. Het verschil zit in de jongere planten en de terroir, wat Nepalese thee een eigen karakter geeft.

De specialty tea beweging

De laatste jaren groeit de productie van specialty tea. Kleine producenten en coöperaties investeren in kwaliteit en biologische teelt. Ze maken niet alleen zwarte thee, maar experimenteren ook met groene, witte en oolong varianten.

Deze beweging staat nog in de kinderschoenen, maar toont dat Nepal meer wil zijn dan de onzichtbare leverancier van bulkthee. Ambacht en herkomst krijgen langzaam maar zeker een plaats in de sector.

Kanchanjangha: eerste biologische tuin

Een van de belangrijkste namen in Nepal's theegeschiedenis is Kanchanjangha Tea Estate, opgericht in 1984 door Deepak Prakash Baskota. Als tiener had hij Darjeeling bezocht en gezien hoe thee hele gemeenschappen ondersteunde. Terug in zijn dorp Phidim, in het district Panchthar, besloot hij hetzelfde te doen voor zijn eigen mensen.

Zonder voorkennis van theeteelt verzamelde hij zaden en advies, en startte de allereerste biologisch gecertificeerde theetuin van Nepal. Het estate werkt volgens een coöperatief model: boeren zijn niet alleen arbeiders, maar mede-eigenaren. Meer dan 70% van de medewerkers zijn vrouwen. Families krijgen gratis huisvesting, toegang tot onderwijs en gezondheidszorg. Vandaag ligt het estate aan de voet van de Kanchenjunga, de derde hoogste berg ter wereld, op hoogtes tussen 1300 en 1800 meter.

Nepal Tea Collective

Het grootste probleem van Nepal's theesector is zichtbaarheid. Meer dan 80% van de productie verlaat het land zonder herkenning. Buitenlandse handelaren kopen de thee goedkoop op, verwerken het in hun eigen fabrieken en verkopen het onder hun eigen label—vaak als Darjeeling. Nepal's thee verdwijnt zo in anonieme blends of krijgt een prestigieus Indiaas etiket opgeplakt, terwijl de Nepalese boer nooit de echte waarde ziet die zijn product op de wereldmarkt vertegenwoordigt.

Om deze cyclus te doorbreken richtte Nishchal Banskota, zoon van Deepak Prakash, in 2016 Nepal Tea Collective op. De missie is eenvoudig: thee rechtstreeks van de tuin naar de consument brengen. Geen tussenpersonen, geen anonimiteit. Consumenten weten precies waar hun thee vandaan komt, en boeren ontvangen een eerlijker deel van de opbrengst. Nepal Tea Collective werkt inmiddels met zeven coöperatieve theetuinen in oostelijk Nepal en ondersteunt ruim 700 boeren.

Druk op de sector

Ondanks initiatieven zoals Nepal Tea Collective blijven de uitdagingen groot. De sector is gefragmenteerd: veel kleine producenten hebben moeite om certificeringen te behalen, moderne verwerkingsmethoden toe te passen of toegang te krijgen tot internationale markten. Biologische certificering is duur en tijdrovend, ook al verbood de Nepalese regering in 2005 het gebruik van pesticiden in de theeteelt. Veel boeren werken dus wel biologisch, maar zonder het officiële label.

Arbeiders verdienen weinig en jongeren trekken weg naar steden of het buitenland. De infrastructuur is beperkt en logistiek complex. Klimaatverandering brengt onregelmatige regenval en temperatuurschommelingen, wat de oogsten beïnvloedt. Deze problemen maken duidelijk waarom transparantie en directe handelsrelaties, zoals die van Nepal Tea Collective, zo belangrijk zijn voor de toekomst van de sector.

Thee uit Nepal in ons assortiment

In het assortiment van Tea Kulture vind je verschillende theeën uit Nepal die het karakter van de Himalaya laten zien. Kumari Gold is een zwarte thee van Kanchanjangha Tea Estate, met handgeplukte bladknoppen die tijdens de verwerking hun kenmerkende gouden kleur krijgen. De infusie heeft tonen van karamelsuiker, honing en cacao, en won goud op het Toronto Tea Festival.

White Prakash is een witte thee met een bloemig aroma van vanille en kamperfoelie. De zachte roltechniek maakt essentiële oliën vrij die zorgen voor een delicate, zoete smaak. Ganesha Green is een groene thee, vernoemd naar de hindoeïstische god van wijsheid. De infusie heeft tonen van citrus, tropisch fruit en een lichte umami zoetheid.

Toekomst

De toekomst van thee in Nepal hangt af van zichtbaarheid en waardering. De kwaliteit is er al—vergelijkbaar met Darjeeling, soms zelfs verfijnder door de jongere planten en zuivere berglucht. Enkel de erkenning ontbreekt.

Initiatieven zoals Nepal Tea Collective en de groeiende groep biologische, coöperatieve theetuinen tonen dat verandering mogelijk is. Nepal zal nooit een massaproducent worden zoals India of China, maar dat hoeft ook niet. Door in te zetten op vakmanschap, transparantie en kleinschalige productie kan het land een plek veroveren in het segment van specialty tea. Voor consumenten die willen weten waar hun thee vandaan komt en wie het gemaakt heeft, biedt Nepal precies dat verhaal.