Gratis verzending vanaf €50 (BE & NL)
Binnen 2-3 werkdagen in huis
Respect voor de natuur
|
Rechtstreekse handel
|
Onovertroffen kwaliteit
|
Community support
Thee in Oeganda: Een oorsprong met toekomst
Thee in Oeganda: Een oorsprong met toekomst
In het westen van Oeganda, tussen de heuvels rond Fort Portal en de lagere hellingen van het Rwenzori-gebergte, maken theevelden al generaties lang deel uit van het landschap. Het klimaat bleek uitermate geschikt: koele nachten, regelmatig regen en vruchtbare vulkanische bodems. Sinds het begin van de twintigste eeuw is thee hier uitgegroeid tot één van de belangrijkste exportproducten van het land.
Toch is Oeganda voor veel theedrinkers een onbekende oorsprong. Ten onrechte blijkt. Het land heeft alles in huis voor een veelzijdig kopje thee mét karakter: het terroir, de ervaring en een groeiende groep producenten die inzetten op kwaliteit en herkomst.
Van koloniale plantage tot heropbouw
De theestruik is geen inheemse plant in Oeganda. Het Britse koloniale bestuur introduceerde de teelt in het begin van de twintigste eeuw als onderdeel van een strategie om exportgewassen te ontwikkelen in Oost-Afrika. De eerste planten kwamen uit India en Ceylon, het huidige Sri Lanka. Commerciële plantages ontstonden vanaf de jaren twintig.
Thee groeide in de decennia daarna uit tot één van de belangrijkste pijlers van de landbouw in Oeganda. Tot het bewind van Idi Amin in de jaren zeventig de sector ontwrichtte: plantages raakten verwaarloosd of verlaten. Aan het begin van de jaren tachtig produceerde het land nog maar vijf procent van wat het in 1974 maakte. Het herstel nadien kwam traag op gang en duurde tot ver in de jaren negentig. Vandaag is Oeganda de op twee na grootste theeproducent van Afrika, na Kenia en Malawi.
Het Rwenzori-gebergte en omstreken
Het Rwenzori-gebergte, door de lokale bevolking ooit de Mountains of the Moon genoemd, is het meest opmerkelijke productiegebied van het land. Plantages liggen verspreid op lagere hellingen, tussen de 1.200 en 1.800 meter hoogte. De donkere vulkanische bodems weerspiegelen de geologische rijkdom van de Albertine Rift, een enorme geologische breukzone die van noord naar zuid door het continent loopt. Het is één van de meest biodiverse regio's op aarde, met onder meer het Bwindi Impenetrable Forest (berggorilla's) en het Virunga-massief.
Naast het Rwenzori-gebergte spelen de regio’s rond Fort Portal en het Bwindi Impenetrable Forest een belangrijke rol. De combinatie van hoogte, overvloedige neerslag en rijke grond geeft de thee uit deze streken een uitgesproken smaakprofiel.
Productiemethoden
Het grootste deel van de thee in Oeganda is CTC: de blaadjes worden door machines verwerkt tot kleine korrels. Dat geeft een sterke, robuuste infusie, ideaal voor blends. Het merendeel van deze CTC thee gaat via de veiling in Mombasa naar Pakistan, Egypte, Soedan, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland.
Tegelijk ontwikkelt zich een kleiner maar groeiend segment van producenten die bewust afstappen van CTC. Zij kiezen voor orthodoxe verwerking en richten zich op groene en witte thee, met aandacht voor herkomst en ambacht. Daardoor ontstaat, net als in Malawi, een tweedeling in de sector: een grote, op volume gerichte productie en een kleinere groep die inzet op kwaliteit en diversiteit.
Twee regenseizoenen
De pluk van de blaadjes volgt het ritme van twee regenseizoenen: een langer seizoen van maart tot mei en een korter van september tot november. In die periodes liggen de plukvolumes op hun piek. Daartussen daalt de productie wel, maar ze valt nooit stil.
Een koude winter die de groei onderbreekt, zoals in India of Japan, kent het land niet. Dat geeft Oeganda een structureel voordeel, zeker voor een sector waarvan zo'n 95 procent voor de export bestemd is.
Klimaat onder druk
Maar het klimaat dat die continuïteit mogelijk maakt, staat onder druk. Temperaturen stijgen gestaag en regenval wordt grilliger. Het is een trend die boeren in districten als Buhweju en Kanungu nu al merken met dalende opbrengsten en verschuivende seizoenen tot gevolg. Waar de regen voorheen in maart viel, verschijnen nu soms verwoestende buien in januari.
Werken in thee
Naast de grote estates kent Oeganda een groeiende sector van kleinschalige telers, zogenaamde outgrowers. Zij verbouwen thee op percelen van minder dan een hectare, vaak naast andere gewassen. Ze leveren hun oogst aan lokale verwerkingsfabrieken. Het zijn deze telers, verspreid over de heuvels van het westen en zuidwesten, die een steeds grotere rol spelen in het totale productievolume.
De overheid beschouwt thee als een strategisch exportproduct en heeft maatregelen getroffen om zowel de groot- als kleinschalige productie te ondersteunen. Gespecialiseerde instanties houden zich bezig met kwaliteitsregulering en de promotie op buitenlandse markten.
Vrouwen in de theesector
In de regio’s rond Fort Portal en het Bwindi-woud nemen vrouwen een opvallend prominente positie in. In 2023 richtten meer dan twaalfhonderd vrouwelijke theeboeren uit 26 districten samen Women in Tea Uganda op.
De vereniging biedt een platform voor kennisdeling, collectieve onderhandeling en toegang tot markten. Geen symbolisch gebaar, maar de logische stap in een evolutie die al jaren bezig is.
Lees meer over Women in Tea Uganda.
Thee in het dagelijks leven
Wie in Oeganda thee bestelt, komt al snel twee varianten tegen. Chai mukalu is zwarte thee zonder melk, soms op smaak gebracht met gember, citroengras of laurierblad. De tweede variant staat in lokale restaurants op de kaart als ‘African tea’: zwarte thee gekookt met melk en suiker, vergelijkbaar met de chai in grote delen van Oost-Afrika. In beide gevallen koken de blaadjes mee in het water of de melk.
Thee hoort bij elk moment van de dag. Bij het ontbijt met chapatti, een plat brood van Indiase oorsprong, ’s middags bij een gesprek, of ’s avonds thuis. Het is overal aanwezig en geeft altijd een reden om even samen te zitten.
Toekomst
De theesector in Oeganda heeft een lange weg afgelegd: van de nagenoeg volledige ineenstorting in de jaren zeventig tot een industrie die vandaag exporteert naar meerdere continenten. De basis is er: een gunstig klimaat, vruchtbare gronden, ervaren telers en een groeiende groep producenten die kwaliteit en herkomst centraal stellen.
Of die groei doorzet, hangt af van de ruimte die er komt voor kleinschalige producenten en specialty thee in een markt die nog gedomineerd wordt door CTC-volumes.
Voor wie verder kijkt dan de bekende theelanden, is Oeganda een oorsprong om in de gaten te houden.
