Skimmelberg: Rooibos en Buchu uit het Hart van de Cederberg

Skimmelberg

De Cederberg is een bergland ten noorden van Kaapstad in Zuid-Afrika, bekend om zijn wilde natuur en uitzonderlijke plantenrijkdom. Twee van die planten zijn nergens anders ter wereld in het wild te vinden: rooibos en buchu.

Op de boerderij Waterval, aan de voet van de Skimmelberg, werkt het gelijknamige familiebedrijf al generaties lang met deze twee planten. Niet als grondstof voor een massaproduct, maar als uitgangspunt voor een manier van werken die de natuur, de geschiedenis en de gemeenschap van de Cederberg centraal stelt.

Twee kruiden uit de Kaap

Rooibos en buchu worden allebei beschouwd als kruideninfusies. Rooibos (Aspalathus linearis) is wereldwijd het meest bekend dankzij zijn roodbruine kleur en zachte, licht zoete smaak. Het bevat van nature geen cafeïne. Buchu (Agathosma betulina) is minder bekend buiten Zuid-Afrika, maar zijn sterke aromatische geur en zijn traditioneel gebruik als geneeskrachtig kruid gaan al eeuwen mee.

De Cederberg, een wereld op zich

De Cederberg maakt deel uit van het Kaapse florarijk, het plantenrijke gebied rond Kaapstad dat sinds 2004 erkend is als UNESCO-werelderfgoed. Het gebied omvat minder dan 0,5% van het totale landoppervlak van Afrika, maar herbergt bijna 20% van alle plantensoorten op het continent. Dergelijke verscheidenheid aan plantensoorten is nergens anders op het continent terug te vinden.

Rooibos en buchu maken allebei deel uit van de fynbos, de typische, struikachtige plantengroei die de heuvels en bergen van deze regio domineert.

Van wilde pluk tot internationaal kruid

Van die twee kruiden heeft buchu de langste geschiedenis als geneesmiddel. Khoi-herders die de Cederberg eeuwenlang doorkruisten, kenden de geneeskrachtige eigenschappen ervan al lang voor de eerste kolonisten ermee in aanraking kwamen. Via hen vond buchu zijn weg naar Europa: in 1821 werd het kruid opgenomen in de British Pharmacopoeia, het officiële Britse register van geneesmiddelen. Halverwege de negentiende eeuw werd het in de Verenigde Staten geregeld gebruikt tegen urinewegklachten.

Op de gronden van Skimmelberg werd buchu lange tijd uitsluitend wild geoogst: plukkers droegen de oogst te voet of per ezel van de berghellingen naar beneden. Rooibos kwam er pas later bij omdat het meer en meer aan populariteit won. Beide planten worden vandaag gecultiveerd in plaats van wild geplukt, wat de wilde populaties beschermt tegen overexploitatie. Het garandeert tegelijkertijd een stabiele oogst.

Teler en verwerker tegelijk

Skimmelberg staat in voor de oogst, verwerking en verpakking. Alles vindt plaats op dezelfde locatie, door dezelfde mensen, zonder tussenkomst van externe partijen. Deze manier van werken levert een schat aan ervaring en kennis op: wanneer een plant rijp genoeg is om te oogsten, hoe de bodem reageert op een droog seizoen, welke aanpassing een bepaalde oogst vraagt. Zulke inzichten groeien enkel van generatie op generatie.

Bij de pluk wordt selectief gewerkt om de plant te beschermen. Bodemsensoren helpen om de irrigatie nauwkeurig af te stemmen op wat de planten op dat moment nodig hebben. Lichte mechanisatie neemt fysiek zwaar werk uit handen zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit. Na de oogst wordt elk lot afzonderlijk getest om de smaak en kwaliteit te bewaken.

Land dat teruggaat naar de natuur

Het grootste deel van de boerderij Waterval is niet bestemd voor productie, wel voor natuurbehoud. Via een overeenkomst met CapeNature, de officiële Zuid-Afrikaanse natuurbeschermingsorganisatie van de Westkaap, ontstond zo het Skimmelberg Nature Reserve, een beschermd natuurgebied op het bedrijfsterrein zelf.

Skimmelberg maakt ook deel uit van de Greater Cederberg Biodiversity Corridor, een samenwerking tussen verschillende landeigenaars in de regio. Het doel is het verbinden van een versnipperd landschap zodat dieren en planten zich vrij tussen de afzonderlijke natuurgebieden kunnen verplaatsen.

Die band met de omgeving is ook terug te vinden in het logo: de Protea Magnifica, ook wel de koningsprotea genoemd, is een bloem met de op één na grootste bloemkop van alle protea-soorten, en groeit op de top van de Skimmelberg zelf.

De Benefit Sharing Agreement met de Khoi-Khoi en San

In 2013 ontving Skimmelberg een bioprospecting-vergunning, een officiële vergunning die het bedrijf toelaat om buchu commercieel te verwerken en te verkopen, iets wat zonder deze vergunning niet toegelaten is.

Later volgde een Benefit Sharing Agreement met de San en de Khoi-Khoi, de gemeenschappen die als eersten de heilzame eigenschappen van buchu kenden. Zulke overeenkomsten zijn wettelijk verplicht in Zuid-Afrika wanneer een bedrijf voortbouwt op traditionele kennis. Ze zorgen ervoor dat die kennis niet gebruikt kan worden zonder officiële erkenning voor de oorspronkelijke kennishouders.

Werkwijze en certificering

Op de boerderij wordt geen kunstmest gebruikt. In plaats daarvan zetten wormen plantenresten om tot organische compost die de bodem voedt. Naast rooibos- en buchuthee verwerkt Skimmelberg de planten ook tot etherische oliën en huidverzorgingsproducten zoals zeep. De installaties daarvoor draaien op koolstofneutrale brandstof. CERES, een organisatie die landbouwbedrijven controleert op biologische werkwijze, certificeert de productie van Skimmelberg.

Wie de boerderij zelf wil bezoeken, kan via een rondleiding kennismaken met de kwekerijen waar de rooibos- en buchu-zaailingen opgroeien en met de compostering op basis van wormen die de organische meststof levert. De rondleiding eindigt met een theeproeverij op het bedrijf zelf.

Skimmelberg en Tea Kulture

Skimmelberg werkt zonder pesticiden of kunstmest. Het bedrijf teelt en verwerkt in eigen beheer, en erkent via de Benefit Sharing Agreement dat de Khoi-Khoi en San de oorspronkelijke kennishouders van buchu zijn. Dat zijn precies de criteria waaraan Tea Kulture haar boeren toetst: directe handel zonder tussenstappen, respect voor de natuur, en eerlijke erkenning van wie het werk werkelijk doet.