Thee in Thailand: een verborgen oorsprong om te ontdekken

Thailand

Wie door de provincie Chiang Mai rijdt, passeert theevelden die amper dertig jaar oud zijn en tegelijkertijd bossen waar theebomen al eeuwen groeien. Dit is Thailand: een land waar bergstammen al generaties lang gefermenteerde theeblaadjes eten bij de maaltijd, terwijl een paar kilometer verderop oolong thee van wereldniveau wordt geproduceerd.

De moderne industrie is relatief jong. Ze ontstond pas in de jaren tachtig toen Chinese vluchtelingen, expertise uit Taiwan en een koninklijk landbouwproject elkaar vonden op hellingen waar kort daarvoor nog opium werd verbouwd.

De Gouden Driehoek

Het grensgebied tussen Thailand, Myanmar en Laos staat bekend als de Gouden Driehoek. Het was decennialang één van de belangrijkste opium-producerende regio's ter wereld. Opium is het gedroogde sap van de papaverbol en de grondstof voor heroïne. In de afgelegen bergen van Zuidoost-Azië werd het op grote schaal verbouwd door bergstammen die weinig andere inkomstenbronnen hadden.

De teelt leverde geld op, maar bracht ook geweld, verslaving en internationale druk met zich mee. Overheden en hulporganisaties zochten jarenlang naar manieren om de papaverteelt terug te dringen zonder de gemeenschappen in armoede te storten.

De omschakeling

De omslag begon in 1969 toen koning Bhumibol Adulyadej het Royal Project oprichtte. Na een bezoek aan het opiumdorp Doi Pui besloot hij alternatieve gewassen, waaronder thee, te introduceren bij de bergstammen. Het project groeide uit tot een breed programma met 39 ontwikkelingscentra in vijf provincies. Tegen 2015 was de opiumteelt in Thailand met 97% gedaald.

Een tweede oorsprong ligt bij de Kuomintang, de Chinese nationalistische partij die in 1949 de burgeroorlog tegen de communisten verloor. Restanten van het 93e Regiment vluchtten via Myanmar naar Noord-Thailand, waar ze zich begin jaren zestig vestigden rond Doi Mae Salong. De gemeenschap leefde jarenlang van de opiumhandel. Pas in de jaren tachtig maakten ze de overstap naar thee, met steun van de Thaise overheid en expertise uit Taiwan.

De theegebieden

De productie concentreert zich vooral in de noordelijke bergprovincies van Thailand.

Doi Mae Salong in de provincie Chiang Rai is het meest bekende productiegebied. Op hoogtes tussen 1.200 en 1.400 meter produceren theeboeren voornamelijk oolong thee. Het stadje, officieel Santikhiri, ademt nog altijd Chinese cultuur: er wordt Mandarijn gesproken, Yunnanese keuken geserveerd en thee geproefd in gongfu-stijl. Ongeveer 80% van alle thee in de provincie komt uit dit gebied.

Doi Wawee ligt zo'n vijfenveertig kilometer westelijker. Het gebied is kleiner, maar staat bekend om pu-erh en oolong.

Rond Mae Hong Son, dicht bij de grens met Myanmar, produceren gemeenschappen van de Karen, één van de bergstammen in de regio, op kleine schaal zwarte thee en oolong thee.

In de provincie Chiang Mai ligt het terroir lager. In het district Mae Taeng, op zo'n vijfhonderd meter boven de zeespiegel, groeien oude Assam-variëteiten in beschutte valleien aan de rand van het bos.

Plukseizoen

In Noord-Thailand worden de theeblaadjes doorgaans vier keer per jaar geplukt: in het voorjaar, tweemaal in de zomer en in de herfst. De lente-oogst, van maart tot april, geldt als de meest aromatische.

Een echte winterrust kent Thailand niet en de productie stopt nooit helemaal. Sommige variëteiten, zoals Jin Xuan, geven zelfs in december nog een laatste pluk. Het is een zeldzame oogst, met een moutiger karakter.

Productiemethoden

Thailand staat internationaal bekend om zijn oolong thee. De theeblaadjes worden vooral met de hand geplukt, verwelkt, gedeeltelijk geoxideerd en zorgvuldig gerold. De florale aroma's en fruitige toetsen zijn kenmerkend aan het Thaise terroir.

Daarnaast groeit de productie van groene, zwarte en witte thee, en wordt er op kleine schaal pu-erh gemaakt. De totale theeproductie bedraagt ruim 106.000 ton per jaar. Meer dan 90% daarvan is Assam-thee, bestemd voor de binnenlandse markt en de kant-en-klare drankensector.

Het ambachtelijke segment vormt slechts een fractie van dat volume, maar groeit langzaam. Net als in Malawi en Oeganda ontstaat een tweedeling in de sector: een grote productie gericht op volume en een kleinere groep die inzet op kwaliteit en herkomst.

Werken in thee

De theesector in Noord-Thailand is verweven met de bergstammen van de regio: Akha, Hmong, Lisu, Lahu, Karen en nakomelingen van Chinese migranten. Voor veel van deze gemeenschappen biedt thee een stabiel inkomen, vaak als directe opvolger van de opiumteelt. Zij vormen het grootste deel van de arbeidskrachten in de pluk en de verwerking.

Toch zijn de verhoudingen niet overal gelijk. Op de grotere plantages werken bewoners van bergstammen vaak als seizoenarbeiders, terwijl kleinere producenten bewust investeren in opleiding en gemeenschapsontwikkeling.

Thee in het dagelijks leven

Wie in Thailand thee bestelt, krijgt vaak iets heel anders dan een kopje zoals wij dat kennen. Het land is bekend om cha yen: een ijsthee van sterk gezette zwarte thee in combinatie met gecondenseerde melk, suiker en ijs. Je herkent het aan de opvallende oranje kleur en is overal aanwezig: van kraampjes in de straten van Bangkok tot zelfs in Thaise restaurants in Brussel.

Naast cha yen is ook cha dam yen gekend: een ijsthee zonder melk, en cha manao, met limoen. 's Ochtends wordt thee gedronken bij pathongko, gefrituurde deegstaven van Chinese oorsprong.

Miang

In het noorden kennen bergstammen en de Lanna-bevolking al eeuwen miang: gefermenteerde blaadjes van wilde theebomen die gekauwd worden. De traditie lijkt sterk op die van laphet in Myanmar, waar gefermenteerde theeblaadjes de basis vormen van een salade die niet weg te denken is uit het dagelijks leven. In beide gevallen gaat het om dezelfde plant en een vergelijkbare verwerking. Het is een gedeelde erfenis van bevolkingsgroepen die vanuit Yunnan naar het zuiden migreerden.

Araksa Tea Garden: een voorbeeld

In het Mae Taeng-district van Chiang Mai ligt Araksa Tea Garden, één van de oudste theetuinen van het land. De naam betekent 'bewaren' in het Sanskriet. In 2018 werd Araksa de eerste plantage in Thailand met zowel USDA- als EU-biologische certificering voor tuin én fabriek.

Het werk van het team toont hoe biologische teelt, ambachtelijke productiemethoden en steun voor lokale gemeenschappen samen richting kunnen geven aan de Thaise theesector.

Onze selectie van Araksa Tea Garden

Bij Tea Kulture bieden we verschillende theeën van Araksa Tea Garden aan, waaronder Silk Black, Bluefly en Thida Green.

Silk Black ontstaat uit handgeplukte blaadjes die een amberkleurige infusie geven met zachte bloemige en honingachtige tonen. Bluefly brengt citroengras en blauwe vlindererwtbloem samen tot een speciale kruideninfusie die diepblauw kleurt en fris, licht citrusachtig smaakt. Thida Green is een groene thee die na het roosteren met de hand wordt gerold. De infusie is lichtgroen met een evenwichtige smaak en zachte bloemige en kruidige accenten.

Toekomst

De theegebieden in het noorden krijgen meer en meer te maken met de klimaatverandering. Boeren merken verschuivingen van de seizoenen, hevigere regenbuien en aardverschuivingen op steile hellingen. Toch wijst recent onderzoek erop dat Thailand tegen 2050 net meer theevelden kan aanleggen.

Toch zijn er ook uitdagingen. Koffie en de enorme markt voor kant-en-klare theedranken concurreren om dezelfde velden en arbeidskrachten. Het brede publiek in Thailand heeft minder interesse in losse thee. Maar de internationale interesse groeit. Zo steeg de export van Thaise thee in 2024 met ruim 13%.

Voor wie verder kijkt dan de bekende theelanden, is Thailand een oorsprong om zeker in de gaten te houden.