Gratis verzending
Vanaf €50 in BE en NL.
De termen variëteit, cultivar, varietal lopen vaak door elkaar lopen en zorgen voor de nodige verwarring:
Een variëteit is een van nature voorkomende plantenpopulatie met specifieke eigenschappen. Bijvoorbeeld Camellia sinensis var. sinensis of var. assamica.
Een cultivar is een plant die telers selectief hebben gekweekt en via klonen vermenigvuldigd. Zo blijven bepaalde eigenschappen consistent over generaties heen. Yabukita is een bekende cultivar.
Varietal is een bijvoeglijk naamwoord voor een product dat van een specifieke variëteit of cultivar komt. Tieguanyin is bijvoorbeeld een varietale thee gemaakt van de Tieguanyin-cultivar.
De twee hoofdvariëteiten: sinensis en assamica
Thee behoort tot de soort Camellia sinensis, een groenblijvende struik uit de subtropische hooglanden van Azië. Het natuurlijke verspreidingsgebied loopt van Noordoost-India over de Indo-Birmese grens en Zuidoost-Tibet tot de berggebieden van Yunnan en Sichuan in China, plus Noord-Birma, Laos, Thailand en Vietnam.
Binnen Camellia sinensis staan twee variëteiten centraal.
Sinensis (Camellia sinensis var. sinensis) is de kleinbladige variëteit, afkomstig uit de koelere hooglanden van Zuid-China. Ze gedijt op hoogte en levert vooral groene en witte thee.
Assamica (Camellia sinensis var. assamica) is de grootbladige variëteit, afkomstig uit de warmere laaglanden van Noordoost-India, Yunnan en delen van Zuidoost-Azië. Ze houdt van een tropisch klimaat en levert vooral zwarte thee en pu’erh.
Daarnaast bestaan enkele minder bekende variëteiten zoals pubilimba, dehungensis en waldenae. Deze vinden we voornamelijk lokaal terug in enkele specifieke Chinese provincies.
Camellia sinensis var. cambodiensis wordt soms als derde hoofdvariëteit genoemd. Recent genetisch onderzoek wijst er echter op dat dit waarschijnlijk een hybride is tussen sinensis en assamica. Commercieel speelt deze vorm nauwelijks een rol.
Wat is een cultivar?
Een cultivar is een plantenvariëteit die telers selectief kweken om bepaalde eigenschappen te behouden of te versterken, zoals smaak, klimaatresistentie en groeikracht. Het genetische materiaal stamt identiek af van één moederplant.
Je kent het principe ongetwijfeld van andere gewassen: druivenrassen voor wijn (Merlot, Chardonnay, Pinot Noir), koffielijnen (Blue Mountain, Bourbon, Geisha) en appelsoorten (Fuji, Granny Smith) zijn allemaal cultivars.
In thee bepaalt een cultivar het smaakprofiel en de textuur van de uiteindelijke infusie. Wereldwijd bestaan meer dan duizend theecultivars, afgestemd op klimaat, verwerking en gewenste smaak.
Wat cultivars bepalen
Producenten selecteren cultivars om verschillende redenen:
- Klimaat en omgeving: Sommige cultivars houden vorst, droogte of zware regen tegen. Dat is belangrijk in regio’s met een veranderlijk klimaat of uiteenlopende hoogtes. Andere bieden weerstand tegen plagen en ziekten.
- Smaak en aroma: De genetische samenstelling van een cultivar heeft grote invloed op de smaak, het aroma en de textuur van de theeplant. Sommige leveren umami-rijke theesoorten zoals gyokuro en matcha. Andere geven meer bittere of juist bloemige infusies.
- Oogsttiming: Cultivars verschillen in het moment waarop ze uitlopen. Een producent met meerdere cultivars kan zo de oogst spreiden over meerdere weken.
- Opbrengst: Sommige cultivars leveren meer thee per plant op, wat economisch belangrijk is voor theeboeren.
- Koppeling aan theesoort: Veel cultivars zijn nauw verbonden met een bepaalde theesoort. Yabukita wordt bijvoorbeeld vooral gebruikt voor sencha, de meest populaire groene thee van Japan. Technisch gezien kan elke theesoort van elke cultivar gemaakt worden.
Klonen en zaailingen
Theeplanten zijn overwegend kruisbestuivend en bevruchten zichzelf zelden. Om de smaak en kwaliteit consistent te houden, gebruiken telers stekken van een sterke moederplant. Deze stekken hebben exact dezelfde eigenschappen als hun moeder.
Planten die uit zaad groeien zijn veel minder voorspelbaar. Zelfs als alle zaden van dezelfde struik komen, levert dat vaak heel verschillende planten op: sommige hoger, andere kleiner, met een ander blad of een andere smaak. Dat maakt uniforme theeproductie moeilijker, maar zorgt wel voor meer variatie.
Zaailingen hebben bovendien vaak diepere wortels, waarmee ze extra voedingsstoffen en water uit de bodem halen. Daardoor ontwikkelen ze een steviger karakter en een dieper aroma. Gekloonde planten hebben meestal een oppervlakkiger wortelstelsel.
Wilde, semi-wilde en inheemse thee
Niet alle thee komt uit aangeplante tuinen. Er bestaan ook struiken en bomen die zonder menselijke hulp groeien.
Wilde thee komt van theebomen die vanzelf in bossen groeien, bijvoorbeeld in Yunnan, Laos, Thailand, Vietnam en Myanmar. Ze kunnen tot twintig meter hoog worden, en de oudste exemplaren staan er al meer dan duizend jaar. Thee van zulke oude bomen, gushu genoemd, is bijzonder gewild.
Semi-wilde thee komt van planten die mensen ooit hebben geplant, maar daarna aan zichzelf hebben overgelaten. Ze ontwikkelen kenmerken van wilde bomen, maar dragen nog sporen van hun oorspronkelijke kweek.
Zairai is een Japanse term voor struiken die uit zaad zijn opgekweekt in plaats van gekloond. Deze planten geven vaak thee met een uitgesproken, streekgebonden smaak. Sommige exemplaren zijn al eeuwen oud.
De veelzijdigheid van Camellia sinensis
Cultivars, zaailingen en wilde theeplanten laten samen zien hoe rijk de wereld van Camellia sinensis is. Twee variëteiten, duizenden cultivars, en daarnaast generaties van zaailingen en wilde bomen die elk hun eigen karakter hebben. Dat is meteen ook de reden dat twee theeën van dezelfde soort plant compleet anders kunnen smaken.
